Naar content
actinic keratosis

Wat is actinische keratose?

Actinische keratose (AK) of zonnekeratose is een vroege vorm van plaveiselcelcarcinoom die verschijnt op huid die continu aan de zon is blootgesteld. 1

Deze is waarneembaar als huidverkleuring of licht roodachtige plekken die ruw kunnen aanvoelen. De keratose kan ook heel dik zijn en lijken op een kleine hoorn.

Er kan sprake zijn van een enkele of van meervoudige laesies. In het laatste geval moet rekening worden gehouden met een mogelijke 'veldverkankering' (d.w.z. een gebied van door de zon beschadigde huid rond elke AK-laesie en met dezelfde genetische wijzigingen als in de laesie zelf).

Actinische keratose is een van de meest voorkomende aandoeningen wereldwijd. Er zijn steeds meer meldingen wegens de verouderende bevolking, een gewijzigde levensstijl met meer buitenactiviteiten en een hoge prevalentie in de bevolking met immunosuppressie door de toename van transplantaties van solide organen en de frequentere toepassing van immunosuppressieve behandelingen voor chronische ontstekingsziekten. 2
 
Deze aandoening wordt echter nog steeds te weinig gediagnosticeerd. Veel patiënten met actinische keratose hebben nog nooit een arts geraadpleegd. Een van de redenen is mogelijk dat deze laesies bijna altijd asymptomatisch zijn (ze leiden niet tot jeuk, pijn of andere symptomen); bovendien treft het vooral oudere mensen, die minder belang hechten aan cosmetische aspecten; en ten slotte is er een gebrek aan kennis bij de brede bevolking over de gevolgen van actinische keratose.2
 

 

Wat zijn de risicofactoren voor ontwikkeling van actinische keratose?

  • De grootste risicofactor voor ontwikkeling van actinische keratose is een langdurige blootstelling aan uv-licht (blootstelling aan de zon of zonnebank). Oudere mensen die lang buiten hebben gewerkt, personen die houden van buitensporten, vaak naar het strand gaan of wonen in landen dichter bij de evenaar lopen dan ook een hoger risico op het ontwikkelen van actinische keratose.3-5
  • Andere risicofactoren zijn het mannelijk geslacht en mensen met een bleke huid met rood of blond haar.3-5
  • Ten slotte lopen ook personen met immunosuppressie een hoger risico actinische keratose te ontwikkelen.6-8

 

 

 

Waarom is een diagnose van actinische keratose belangrijk?

Er zijn twee belangrijke redenen waarom we deze laesies nooit mogen negeren, zelfs al zijn ze volledig asymptomatisch.
 
  • Het risico bestaat dat deze laesies evolueren naar invasieve huidkanker (plaveiselcelcarcinoom). Hoewel het individuele risico van elke laesie laag is, kunnen we niet identificeren welke laesie in de toekomst kan evolueren.9
  • De aanwezigheid van actinische keratose wijst op huidbeschadiging door de zon, wat helpt bij de identificatie van personen die een hoger risico lopen op de ontwikkeling van een vorm van huidkanker.10

 

 

 

Waar zoeken we actinische keratose?

Actinische keratose verschijnt doorgaans op delen van de huid met chronische blootstelling aan de zon2:

  • Hoofdhuid van een kale persoon
  • Gelaat (inclusief neus, oren, voorhoofd, wangen, onderlip…)
  • Halslijn
  • Achterkant van handen en onderarmen
  • Benen

 

Het is belangrijk dat u zichzelf regelmatig onderzoekt voor een spiegel.

Denkt u dat u misschien een aantal van deze laesies hebt, maak dan zeker een afspraak met uw huisarts. Hij/zij kan uw risico inschatten, een behandeling starten of u doorverwijzen naar een dermatoloog.

 

 

 

Hoe kunnen we actinische keratose voorkomen?

De eerste stap om actinische keratose te voorkomen bestaat uit het mijden van uv-licht:11-14
  • Gebruik altijd een geschikte zonnebrandcrème wanneer u buiten in de zon gaat. Die crème moet bescherming bieden tegen UVA- en UVB-straling. De beschermingsfactor (SPF) geeft aan met welke factor het aangeboren beschermende vermogen van de huid wordt vermenigvuldigd. Met andere woorden vertelt dit hoe lang uw huid kan worden blootgesteld aan de zon zonder te verbranden; gebruik een factor van ten minste SPF 30. Het wordt algemeen aanbevolen om de crème 20-30 minuten voor blootstelling aan de zon aan te brengen.
  • Het is ook belangrijk om een pet of hoed te dragen, vooral voor kale mensen.
  • Ook zonwerende kleding dragen is bijzonder handig.
  • Vermijd blootstelling aan de zon tussen 11 's morgens en 3 uur 's middags.
  • Vermijd kunstmatig zonlicht (zonnebank/zonnestudio's).
  • Plan een jaarlijks huidonderzoek bij een dermatoloog.

 

Hoe wordt actinische keratose behandeld?

Het is belangrijk om actinische keratose te behandelen, zodat die niet kan evolueren tot een invasieve huidkanker.1

Tegenwoordig zijn er heel wat mogelijkheden om actinische keratose te behandelen. De keuze van de behandeling zal gebeuren op grond van de beoordeling van de dermatoloog, samen met de mening van de patiënt.1

Ruim genomen kunnen de behandelingen worden verdeeld in 2 groepen:

 

Behandelingen toegepast in de praktijk:

Deze behandelingen (cryotherapie, chirurgie, curettage, laser of conventionele fotodynamische therapie) worden door de arts uitgevoerd en zijn doorgaans aangewezen voor geïsoleerde laesies (behalve voor fotodynamische therapie, die ook is geïndiceerd voor behandeling van het verkankeringsveld).

 

Behandelingen die thuis worden toegepast:

Deze behandelingen worden door de patiënt zelf uitgevoerd. Hij/zij brengt thuis een topisch product op het getroffen deel van de huid aan gedurende een periode van 1 dag tot verscheidene maanden, afhankelijk van de gekozen behandeling. Ze zijn met name aangewezen wanneer de patiënt verscheidene actinische keratosen heeft en zijn verplicht bij aanwezigheid van een verkankeringsveld.

Vaak worden combinaties van verschillende opties gebruikt voor betere resultaten.

 

Referenties:

  1. Werner RN, et al. International League of Dermatological Societies (ILDS) Evidence and consensus based (S3) Guidelines for the Treatment of Actinic Keratosis, European Dermatology Forum, 2015. Accessed online on July 14th, 2015 at http://www.euroderm.org/edf/index.php/edf-guidelines/category/5-guidelines-miscellaneous.
  2. Ferrándiz C, et al.  Prevalence of actinic keratosis among dermatology outpatients in Spain. Actas Dermosifiliogr. 2016.
  3. Harvey I, Frankel S, Marks R, Shalom D, Nolan-Farrell M. Nonmelanoma skin cancer and solar keratoses. I. Methods and descriptive results of the South Wales Skin Cancer Study. Br J Cancer 1996; 74: 1302–1307.
  4. Frost CA, Green AC. Epidemiology of solar keratoses. Br J Dermatol 1994; 131: 455–464.
  5. Frost CA, Green AC, Williams GM. The prevalence and determinants of solar keratoses at a subtropical latitude (Queensland, Australia). Br J Dermatol 1998; 139: 1033–1039.
  6. Parrish JA. Immunosuppression, skin cancer, and ultraviolet A radiation. N Engl J Med 2005; 353: 2712–2713.
  7. Stockfleth E, Ulrich C, Meyer T, Christophers E. Epithelial malignancies in organ transplant patients: clinical presentation and new methods of treatment. Recent Results Cancer Res 2002; 160: 251–258.
  8. Tessari G, Girolomoni G. Nonmelanoma skin cancer in solid organ transplant recipients: update on epidemiology, risk factors, and management. Dermatol Surg 2012; 38: 1622–1630.
  9. Werner RN, Sammain A, Erdmann R, Hartmann V, Stockfleth E, Nast A. The natural history of actinic keratosis: a systematic review. Br J Dermatol 2013; 169: 502–518.
  10. Chen GJ, Feldman SR, Williford PM, Hester EJ, Kiang SH, Gill I, et al. Clinical diagnosis of actinic keratosis identifies an elderly population at high risk of developing skin cancer. Dermatol Surg. 2005;31:43-47.
  11. Ulrich C, Jurgensen JS, Degen A, Hackethal M, Ulrich M, Patel MJ, et al. Prevention of non-melanoma skin cancer in organ transplant patients by regular use of a sunscreen: A 24 months, prospective, case-control study. Br J Dermatol. 2009;161 Suppl 3:78-84.
  12. Berardesca E, Bertona M, Altabas K, Altabas V, Emanuele E. Reduced ultraviolet-induced DNA damage and apoptosis in human skin with topical application of a photolyase-containing DNA repair enzyme cream: Clues to skin cancer prevention. Mol Med Report. 2012;5:570-574.
  13. Thompson SC, Jolley D, Marks R. Reduction of solar keratoses by regular sunscreen use. N Engl J Med. 1993;329:1147-1151.
  14. Darlington S, Williams G, Neale R, Frost C, Green A. A randomized controlled trial to assess sunscreen application and beta carotene supplementation in the prevention of solar keratoses.A rch Dermatol. 2003;139:451-455.
  15. Stockfleth E., the paradigm shift in treating actinic keratosis: a comprehensive strategy. J Drugs Dermatol 2012;11:1462-1467.